De afgelopen jaren lijken droge periodes steeds langer en intenser te worden. Als tuinarchitect merk ik dat niet alleen aan de projecten die ik ontwerp, maar ook in mijn eigen tuin. Planten die jarenlang probleemloos groeiden, krijgen het moeilijk. Dat dwingt me om voortdurend te innoveren en te onderzoeken. Welke soorten zijn écht voorbereid op een toekomst met een onvoorspelbaar en ontwricht klimaat?
Tijdens die zoektocht kom ik steeds weer uit bij een bijzondere plant: heelblaadjes (Pulicaria dysenterica). Op het eerste gezicht misschien geen opvallende verschijning, maar onder de grond schuilt een indrukwekkend verhaal.
Toen ik de plant uitgroef om het wortelgestel te onderzoeken, vielen vooral de vlezige wortelstokken op. Hierin slaan ze vocht en voedsel op en geven de plant een enorme veerkracht tijdens droge periodes. Waar veel soorten het laten afweten, blijft heelblaadjes verrassend vitaal. Ook frappant is de afwezigheid van een diepe penwortel. Iets dat bij veel droogteminnende planten veelal een voorkomende strategie is om in de diepere lagen voedsel te vinden.
Op de foto’s is goed te zien hoe sterk en vertakt het wortelpakket is. Dat ondergrondse netwerk is misschien wel interessanter dan de bloemen die we boven de grond bewonderen. Het herinnert me eraan dat de echte kracht van een plant vaak verborgen zit.
Schimmels
Rond de wortels leeft een complete wereld van bodemorganismen. Schimmels spelen daarin een hoofdrol. Veel planten, waaronder heelblaadjes, leven samen met mycorrhiza-schimmels. Deze schimmels vormen een fijn netwerk van schimmeldraden dat zich ver buiten de wortels uitstrekt. Daarmee vergroten ze het opnameoppervlak van de plant enorm.
De schimmels helpen de plant bij het opnemen van water en voedingsstoffen, zoals fosfaat en sporenelementen. In ruil daarvoor ontvangen ze suikers die de plant via fotosynthese aanmaakt. Het is een samenwerking waar beide partijen sterker van worden.
Droogte
Juist in droge tijden wordt die samenwerking van onschatbare waarde. Het ondergrondse schimmelnetwerk bereikt plekken waar wortels alleen nooit kan komen. Zo halen schimmels de laatste watermoleculen uit een zandkorrel. Iets waarin de wortels niet in slagen. Dat maakt planten beter bestand tegen langdurige droogte en andere stressfactoren.
Voor mij bevestigt dit opnieuw dat toekomstbestendige tuinontwerpen niet alleen draaien om wat we boven de grond zien. Minstens zo belangrijk is het leven daaronder. Een gezonde bodem, rijk aan schimmels en bodemleven, vormt de basis voor sterke, weerbare beplanting.
De droogte dwingt ons om anders naar planten te kijken. Niet alleen op kleur, bloei of uitstraling, maar ook op hun natuurlijke strategieën om te overleven. Heelblaadjes laat zien dat schoonheid en veerkracht uitstekend samengaan.
Daarenboven is deze plant ook uitzonderlijk bestand tegen periodes van langdurige nattigheid. Hij staat nl beschreven als een soort die gedijt in natte graslanden en moerasoevers (Atlas van de flora van Vlaanderen. Dat maakt hem uitermate geschikt voor ons huidige jojo klimaat.
Voedselbos
Maar ook voor voedselbossen is het een topper. Hij werk namelijk als “pest repellent” die tgv zijn geur plaagdieren verjaagt of om de tuin leidt. In de Middeleeuwen werd hij gebruikt als middel tegen dyssenterie maar ook om vlooien te verjagen. Dat gebruik vind je nog terug in de naamgeving. Zijn sterke groeikracht ten slotte en capaciteit om grote vlakken in te nemen maakt hem dus erg geschikt om snel plantenmassa te maken in een voedselbos.
De komende tijd blijf ik verder onderzoeken welke planten zich thuis voelen in een veranderend klimaat. Want als tuinarchitect zie ik het als mijn verantwoordelijkheid om tuinen te ontwerpen die niet alleen vandaag mooi zijn, maar ook over twintig of dertig jaar nog gezond en vitaal kunnen groeien.
De gele bloemen zijn de Heelblaadjes. Hier samen afgebeeld met Persicaria amplexicaulis aan de zwemvijver.
Let op de “klomp” aarde die een indicatie is van een uitgebreid schimmelnetwerk en glomaline in de bodem
